Terwijl iedereen druk is met het blad vegen en de border winterklaar maken, vergeet bijna iedereen hetzelfde klusje: de vijver. Precies nu, half oktober, slaat het water om. De temperatuur zakt onder de grenzen waarop vissen stoppen met eten en bacteriën anders gaan werken. Mis dat moment en je vist in april dode vissen uit troebel water. Vang je het wel op tijd, dan heb je in het voorjaar een vijver die meteen weer helder is.
Waarom dit precies nu speelt
Een vijver reageert trager op kou dan de rest van je tuin, maar daardoor ook onvoorspelbaarder. Zolang het water boven de 10 graden blijft, draait alles door zoals in de zomer: vissen eten, planten groeien, bacteriën breken afval af. Zakt de temperatuur daaronder, dan vertraagt dat hele proces in een paar dagen. Wie dan nog volop voert of het blad laat liggen, stapelt een probleem op dat je pas in maart terugziet. Werk je tuin dit weekend sowieso door in de checklist voor een tuin die de winter overleeft, zet de vijver dan gewoon als eerste punt boven aan die lijst.
Haal het blad weg voor het op de bodem zakt
Vallend blad is het grootste risico voor je vijverwater. Op de bodem rot het weg, en dat verbruikt zuurstof en levert gassen op die vissen ziek maken. Span daarom nu een net over het wateroppervlak, zeker als er bomen in de buurt staan. Lig je al blad op de bodem, schep dat er dan met een vijvernet of schepnet nog uit zolang het water niet te koud is om erin te werken. Laat je dit liggen tot het voorjaar, dan vind je een laag slib die je er met de hand uit moet vissen, en dat is een veel vervelender klusje.
Stop op tijd met voeren
Zodra het water onder de 10 graden komt, vertraagt de spijsvertering van je vissen fors. Geef dan alleen nog een zinkend wintervoer en in kleine hoeveelheden. Onder de 7 graden kun je helemaal stoppen: de vissen zakken naar de diepere, iets warmere delen van de vijver en hebben in rust vrijwel geen energie meer nodig. Blijf je gewoon doorvoeren zoals in de zomer, dan blijft er onverteerd voer in het water liggen en dat vervuilt precies het water waarin je vissen moeten overwinteren. Een simpele thermometer in het water voorkomt dat je op gevoel blijft voeren.
Pomp en filter: laten draaien of weghalen?
Bij een ondiepe vijver (minder dan ongeveer 60 centimeter) halen veel mensen de pomp eruit, schoonmaken en droog opbergen tot het voorjaar. Een diepere vijver met vissen heeft juist baat bij een beetje beweging in het water, omdat dat helpt om een deel ijsvrij te houden. Gebruik je daarvoor een elektrische ijsvrijhouder of een drijvende beluchter, dan loopt dat apparaat de hele winter door. Dat is geen groot verbruik, maar het is wel een extra stekker die er maanden in blijft, net als bij de terrasverwarmer waarvan de meeste mensen het verbruik onderschatten. Kies bewust: een kleine beluchter kost per winter een fractie van wat een terrasverwarmer in één avond gebruikt.
Zo houd je een stuk water ijsvrij zonder dat het je stoort
Een complete laag ijs is het grootste gevaar voor vissen, niet de kou zelf. Onder een gesloten ijslaag kunnen gassen niet meer ontsnappen en kan er zuurstoftekort ontstaan. Je hoeft de hele vijver niet ijsvrij te houden, een opening van dertig tot veertig centimeter is al genoeg. Dat kan met een drijvende ijsvrijhouder, maar ook met iets simpels als een emmer met heet water die je er af en toe in zet als het écht streng vriest. Sla nooit met een hamer op het ijs om een gat te maken: de schokgolf door het water kan vissen verwonden. Wil je 's avonds toch van je tuin blijven genieten terwijl het buiten koud is, denk dan ook aan verlichting die je terras of vijverrand in de winter net zo sfeervol maakt, want een verlichte vijver blijft ook in december een blikvanger.
Een vijver is een klein, grotendeels gesloten ecosysteem, en dat is precies waarom die paar herfstklussen zo veel verschil maken. Er is geen grote rivier die het water verversd, dus wat jij nu weghaalt of juist laat liggen, bepaalt rechtstreeks hoe het water er in april bij staat.
Het verschil tussen een lege vijver en een vijver vol leven in april
De tuinbezitters die in het voorjaar klagen over troebel water en dode vissen, zijn vaak dezelfde mensen die in oktober dachten dat de vijver zichzelf wel redt. Het kost je dit weekend misschien een half uur: een net over het water, de voerbak een paar weken eerder wegleggen, en een plan voor de pomp. Daarmee voorkom je het grootste werk, namelijk een vijver in maart die je met emmers moet leegscheppen en opnieuw moet opstarten. Reken op vijf tot tien minuten per week om te controleren of het blad-net nog vrij ligt en of er een opening in het ijs blijft, en de rest van de winter heb je gewoon rust.