Op 21 september begint de Inheemse Zaaiweek, een actieweek van onder meer de Bijenstichting en kwekerij Cruydt-Hoeck. Het idee is simpel: zoveel mogelijk Nederlanders zaaien in dezelfde week inheemse bloemen in hun tuin, op hun balkon of op hun dakterras. Geen ingewikkelde tuinklus, maar wel een die verschil maakt. Want de tuinen in Nederland zijn samen een groter oppervlak dan Nationaal Park De Hoge Veluwe, en dat is precies waarom jouw stukje grond meetelt.
Wat is de Inheemse Zaaiweek en waarom nu
De actieweek loopt van 21 tot en met 27 september. Dat is geen willekeurige datum. Het najaar is voor veel vaste planten en zaden juist een goed moment om de grond in te gaan, ze krijgen dan de tijd om te wortelen voordat het voorjaar losbarst. Wie in het najaar zaait, hoeft in mei niet meer te wachten tot alles kiemt. Op 26 en 27 september is er bovendien een ambachtelijke plantenmarkt op Landgoed De Wiersse in Vorden, met meer dan dertig kwekers die inheems en biologisch telen. Handig als je liever kant-en-klare planten koopt dan zelf zaait.
Waarom een inheemse plant meer doet dan een exoot
Een siertuin vol gevulde dahlias en exotische struiken ziet er vaak prachtig uit, maar voor insecten is er weinig te halen. Gevulde bloemen hebben zoveel extra bloemblaadjes dat bijen en zweefvliegen er nauwelijks bij het stuifmeel kunnen komen. Een enkelvoudige, open bloem als knoopkruid of wilde marjolein doet dat wel. Een hondsroos of meidoorn in de border ondersteunt volgens Operatie Steenbreek honderden insectensoorten, terwijl een decoratieve maar niet-inheemse struik daar vaak nul op teruggeeft.
Dat is niet zomaar een tuiniersmening. Volgens de Europese Rekenkamer gaan de aantallen en de diversiteit van wilde bestuivers in de EU al jaren achteruit, vooral door intensieve landbouw en het gebruik van bestrijdingsmiddelen. Uit dat rapport blijkt ook dat particuliere tuinen een van de weinige plekken zijn waar die trend nog om te buigen is.
Welke planten passen bij jouw tuin
Heb je een kleine tuin tot vijftig vierkante meter, kies dan voor compacte soorten die niet meteen de hele border overnemen. Denk aan de gelderse roos, hazelaar als struik en klimop tegen de schutting. Vul de border aan met vaste planten als wilde marjolein, koninginnenkruid en knoopkruid, die vanaf de zomer tot diep in het najaar bloeien en dus lang voedsel bieden. Heb je meer ruimte, dan kun je ook toorts en groot trilgras toevoegen. Beide zijn droogtebestendig en dus geschikt voor tuinen die de afgelopen zomers al te maken kregen met langdurige droogte.
Twijfel je nog over de juiste beplanting bij droogte of hoogteverschillen in je tuin? Wij schreven eerder al over een tuintrend die je tuin bij regen en droogte redt, een mooie aanvulling op deze inheemse aanpak.
Zo zaai je ze goed dit najaar
Werk de grond eerst een beetje los, inheemse zaadmengsels kiemen het best op een kale, niet te voedselrijke bodem. Zaai dun, veel mensen strooien te dicht en dan verstikken de kiemplantjes elkaar. Druk het zaad daarna licht aan, dat hoeft niet met een plank, je voet werkt net zo goed. Geef water als de grond droog aanvoelt, maar niet zo veel dat het zaad wegspoelt. De eerste plantjes zie je meestal na twee tot drie weken, echt bloeien doen de meeste pas volgend jaar. Dat is de reden dat najaar zaaien zo slim is: je wint een heel seizoen.
Zaai je liever in potten op je balkon of dakterras? Dat werkt net zo goed, gebruik dan wel een pot van minstens dertig centimeter diep zodat de wortels ruimte hebben. Combineer een paar potten met verschillende bloeitijden en je hebt van juni tot oktober bezoek van bijen en vlinders.
Laat de rommel liggen, dat is ook tuinieren
Een tuin vol inheemse planten werkt het best als je hem in het najaar niet te netjes maakt. Laat afgevallen blad onder de struiken liggen, het beschermt de wortels tegen vorst, biedt egels een schuilplek en wordt door regenwormen omgezet in humus. Wie de tuin nu al helemaal winterklaar wil maken, kan trouwens niet omheen dat dat net iets anders werkt dan gewoon opruimen. In onze checklist voor een tuin die de winter overleeft staat precies wat je wel en niet moet weghalen.
Ook uitgebloeide stengels van vaste planten laat je het liefst tot het voorjaar staan. Insecten overwinteren erin, en vogels als het roodborstje pikken de laatste zaden er in de winter nog uit. Wil je toch kleur toevoegen zonder dat het ten koste gaat van deze aanpak, kijk dan eens naar herfstbloeiers die je tuin extra kleur geven, veel daarvan zijn ook prima insectenplanten.
Je balkon telt net zo hard mee als een hele tuin
Het makkelijkste excuus om niet mee te doen is "ik heb geen tuin". Dat hoeft geen probleem te zijn. Een bak met wilde marjolein op een balkon van drie vierkante meter is voor een hommel net zo waardevol als een border in een villatuin, zolang er maar bloemen zijn waar hij bij kan. Nederland telt honderdduizenden balkons en platte daken die nu grotendeels leeg of vol gemaaid gras liggen. Doe deze week mee met zaaien, en je hebt volgend voorjaar een piepklein natuurgebied waar je zelf ook nog wat aan hebt: een tuin die zoemt, kleurt en leeft.