Vorige winter stond het water weer tot aan de rand van menig achtertuin, en deze zomer had je gazon binnen drie weken droogte alweer de kleur van stro. Dat is geen toeval meer. Nederlandse tuinen krijgen steeds vaker te maken met natte winters gevolgd door droge zomers, en de klassieke platte tuin met een gazon en een border langs de schutting is daar simpelweg niet op gebouwd. Tuinontwerpers zien daarom een duidelijke verschuiving: de tuin met hoogteverschillen wint terrein, niet als trucje voor de sier, maar als praktische oplossing tegen wateroverlast én droogte.
Waarom je tuin niet meer op één niveau kan blijven
Een vlakke tuin lijkt overzichtelijk, maar hydrologisch is het een probleem. Regenwater heeft nergens een natuurlijke route naartoe, dus het blijft staan of verdwijnt via het riool, terwijl je in de zomer datzelfde water juist hard nodig hebt. Volgens de rijksoverheid moet Nederland zich voorbereiden op extremer weer: nattere winters, drogere zomers en vaker hevige regenbuien tussendoor. Die verandering vraagt om tuinen die water kunnen vasthouden op het moment dat het valt, in plaats van het meteen kwijt te raken.
Wat een regentuin precies doet
Een regentuin is een verlaagd deel van de tuin waar regenwater van het dak, het terras of de oprit naartoe stroomt en langzaam de grond in zakt in plaats van naar het riool. Denk aan een ondiepe kuil van twintig tot dertig centimeter diep, gevuld met een mengsel van grond en grind, beplant met soorten die zowel een paar dagen natte voeten als weken droogte overleven, zoals moerasspirea en zegge. Het slimme zit erin dat zo'n regentuin twee problemen tegelijk oplost: hij vangt piekbuien op zodat je tuin niet blank staat, en hij houdt vocht vast dat je planten weken later nog gebruiken.
Hoogteverschillen aanbrengen zonder verbouwing
Je hoeft niet meteen de graafmachine te bellen. Een verhoogde border van dertig centimeter, vastgezet met een randje cortenstaal of een rij grote stenen, doet al veel. Zo'n border droogt sneller uit na regen, wat wortelrot voorkomt, en werkt als natuurlijke afscheiding tussen een verlaagd regentuin-gedeelte en de rest van de tuin. Werk je liever met een terras, dan kun je met een klein hoogteverschil van één of twee treden al een duidelijk verval creëren waar water vanzelf naartoe wegloopt. Wil je verder gaan, dan is een tuin met twee of drie niveaus ook meteen visueel interessanter dan een platte vlakte, precies waarom tuinontwerpers het al langer als stijlmiddel gebruiken.
Halfverharding voorkomt dat je terras een zwembad wordt
Op plekken waar je liever geen border of extra beplanting wilt, is halfverharding een simpele oplossing. Grind, split of klinkers met brede, beplante voegen laten regenwater direct de grond in zakken in plaats van over een dichte tegelvloer naar het laagste punt van je tuin te stromen. Combineer dat met een licht hoogteverschil richting een regentuin of border, en je voorkomt dat je buitenkamer na een fikse bui een uur lang blank staat.
Welke planten passen bij nat én droog
Niet elke plant overleeft het wisselen tussen drassig en kurkdroog, dus de plantkeuze bepaalt of je regentuin echt werkt. Kies voor soorten met een diep wortelstelsel die vocht kunnen opslaan, zoals moerasspirea, kattenstaart en de gewone brunel. Wil je ook in de schaduwrijke hoeken van je tuin klimaatbestendig planten, kijk dan bij ons artikel over schaduw creëren voor soorten die daar goed gedijen. En heb je vooral last van hitte in de zomer, dan sluiten de tips uit ons artikel over de droge zomer hier direct op aan: veel van die droogtebestendige planten passen ook prima in de hogere delen van een tuin met niveauverschillen.
Een regentuin aanleggen in vijf stappen
Groter opzetten dan één border hoeft niet, maar wie wel een echte regentuin wil aanleggen, kan met deze basisstappen aan de slag:
- Bepaal het laagste punt. Kijk na een bui waar het water in je tuin het langst blijft staan, dat is je startpunt.
- Graaf een kuil van twintig tot dertig centimeter met glooiende randen, geen rechte wanden, zodat water er makkelijk in kan lopen.
- Vervang de bodem deels door een mengsel van tuinaarde en grof grind of split, dat laat water sneller wegzakken dan zware kleigrond.
- Leid regenwater actief aan vanaf je dakgoot of terras met een korte drainagebuis of een ondiep, met grind gevuld greppeltje.
- Plant afwisselend nat- en droogtolerante soorten, met de meest waterminnende planten op de bodem van de kuil en de drogere soorten op de rand.
Een gemiddelde regentuin van vier tot zes vierkante meter kost, inclusief grond, grind en beplanting, ergens tussen de 150 en 400 euro als je het zelf aanlegt. Huur je een hovenier in voor het grondwerk, dan komt daar al snel enkele honderden euro's arbeidsloon bij, afhankelijk van de toegankelijkheid van je tuin.
Dit najaar is het beste moment om te beginnen
September en oktober zijn de beste maanden om een regentuin of verhoogde border aan te leggen. De grond is nog warm genoeg voor wortelgroei, terwijl de regen die daarna komt precies is wat nieuwe beplanting nodig heeft om aan te slaan. Begin klein: één verhoogde border langs de schutting, of een verlaagd hoekje bij de regenpijp waar je nu toch al water ziet blijven staan. Je hoeft niet meteen je hele tuin op de schop te nemen om komende winter droge voeten te houden en volgende zomer minder met de gieter te lopen.